Một bệnh nhân nam sau ghép tế bào gốc 3 tuần xuất hiện sốt kéo dài, ho ra máu và gầy sút. CT ngực có nhiều nốt phổi kèm dấu quầng đảo ngược. Dịch rửa phế quản cho thấy sợi nấm rộng, ít hoặc không có vách ngăn.
Thuốc điều trị ban đầu phù hợp nhất là gì?
A. Amphotericin B
B. Anidulafungin
C. Flucytosine
D. Itraconazole
E. Voriconazole
Hãy để lại đáp án và lý do lựa chọn của bạn ở phần bình luận. Đáp án chi tiết sẽ được công bố sau.
#Ontapthiykhoa.com #FB: Ôn tập thi y khoa # Youtube: https://youtu.be/nMiOPzH7rSI

2. Đáp án và giải thích
Đáp án đúng: A. Amphotericin B
Bệnh nhân có nấm phổi xâm lấn do Mucorales, còn gọi là mucormycosis phổi.
Các dữ kiện quyết định gồm:
- Ghép tế bào gốc tạo máu gần đây và tiền sử hóa trị: yếu tố nguy cơ rất cao của nhiễm nấm xâm lấn.
- Sốt kéo dài, ho ra máu, gầy sút và nhiều nốt phổi: gợi ý nấm mốc xâm lấn mạch máu, gây nhồi máu và hoại tử nhu mô phổi.
- Dấu quầng đảo ngược: không hoàn toàn đặc hiệu nhưng đặc biệt gợi ý mucormycosis phổi trong bối cảnh suy giảm miễn dịch.
- Sợi nấm rộng, dạng dải, ít hoặc không có vách ngăn và phân nhánh góc gần 90°: hình thái điển hình của Mucorales.
Vì vậy, cần bắt đầu amphotericin B đường tĩnh mạch; trong thực hành ưu tiên amphotericin B dạng liposomal. Hướng dẫn toàn cầu ECMM/MSG ERC khuyến cáo mạnh liposomal amphotericin B liều cao là điều trị đầu tay. Isavuconazole hoặc posaconazole dạng tĩnh mạch/viên giải phóng chậm là các lựa chọn thay thế trong một số tình huống hoặc điều trị cứu vãn; chúng không xuất hiện trong các đáp án.
Điều trị thực tế còn cần đánh giá khả năng phẫu thuật cắt bỏ tổn thương khu trú, giảm mức độ ức chế miễn dịch khi có thể và xử trí giảm bạch cầu trung tính hoặc các yếu tố nền khác. Không được trì hoãn thuốc kháng nấm để chờ định danh loài nếu nghi ngờ lâm sàng cao.
Nguồn tham khảo:
- Global guideline for the diagnosis and management of mucormycosis – ECMM/MSG ERC
- CDC – Treatment of Mucormycosis
A. Amphotericin B — Đúng
Amphotericin B gắn với ergosterol ở màng tế bào nấm, tạo các lỗ trên màng và làm tế bào nấm mất các thành phần nội bào. Thuốc có hoạt tính với Mucorales và là lựa chọn điều trị ban đầu phù hợp nhất trong danh sách.
Điểm cần ghi chính xác khi giảng dạy: ưu tiên dạng liposomal vì có thể dùng liều cao hơn và ít độc thận hơn amphotericin B deoxycholate. Bệnh nhân vẫn cần được theo dõi chức năng thận, kali, magnesi, công thức máu và phản ứng liên quan truyền thuốc.
B. Anidulafungin — Sai
Anidulafungin thuộc nhóm echinocandin, ức chế tổng hợp β-(1,3)-D-glucan của thành tế bào nấm. Thuốc chủ yếu được sử dụng cho Candida và có vai trò trong một số phác đồ điều trị Aspergillus.
Echinocandin không có hoạt tính đơn trị đủ tin cậy đối với Mucorales và không được dùng làm điều trị đầu tay đơn độc cho mucormycosis xâm lấn.
C. Flucytosine — Sai
Flucytosine được tế bào nấm chuyển hóa thành 5-fluorouracil, từ đó ức chế tổng hợp DNA và RNA. Thuốc thường được phối hợp với amphotericin B trong điều trị viêm màng não do Cryptococcus và có thể được dùng trong một số nhiễm Candida.
Flucytosine không có vai trò điều trị nấm mốc Mucorales và không được dùng đơn trị vì dễ xuất hiện kháng thuốc.
D. Itraconazole — Sai
Itraconazole là thuốc azole có hoạt tính đối với một số nấm men, nấm lưỡng hình và Aspergillus. Tuy nhiên, hoạt tính đối với Mucorales không ổn định và thuốc không phải lựa chọn đầu tay cho mucormycosis xâm lấn.
Các azole có vai trò rõ ràng hơn đối với Mucorales là isavuconazole và posaconazole, không phải itraconazole.
E. Voriconazole — Sai
Voriconazole là lựa chọn hàng đầu trong nhiều trường hợp aspergillosis xâm lấn, nên đây là đáp án nhiễu quan trọng. Tuy nhiên, Mucorales vốn không nhạy với voriconazole.
Nếu là Aspergillus, hình ảnh vi thể thường cho thấy sợi nấm mảnh, có vách ngăn và phân nhánh góc nhọn khoảng 45°. Ca này lại có sợi nấm rộng, ít hoặc không vách ngăn và phân nhánh gần 90°, hướng đến Mucorales; vì vậy voriconazole không phù hợp.
3. So sánh nhanh để ghi nhớ
| Đặc điểm | Mucorales | Aspergillus |
|---|---|---|
| Sợi nấm | Rộng, dạng dải | Mảnh, đều hơn |
| Vách ngăn | Ít hoặc không có | Có vách ngăn |
| Kiểu phân nhánh | Không đều, thường gần 90° | Đều hơn, thường góc nhọn khoảng 45° |
| Thuốc đầu tay điển hình | Liposomal amphotericin B | Voriconazole hoặc isavuconazole |
Ghi nhớ: Sau ghép tế bào gốc + ho ra máu + dấu quầng đảo ngược + sợi nấm rộng không vách ngăn → nghĩ đến mucormycosis phổi → chọn amphotericin B, ưu tiên dạng liposomal.
Để lại một bình luận