Sốt, rét run và đau bụng

Một người đàn ông 63 tuổi, trước đây khỏe mạnh, đến khám vì sốt, rét run và đau bụng trong 4 ngày. Nhiệt độ của bệnh nhân là 39,5°C . Khám bụng ghi nhận ấn đau ở một phần tư trên bên phải của bụng. Siêu âm cho thấy sỏi mật và một tổn thương kích thước 8 cm ở thùy phải của gan; chọc hút tổn thương thu được mủ. Tác nhân nào sau đây có khả năng cao nhất là nguyên nhân gây bệnh?

A. Candida albicans

B. Entamoeba histolytica

C. Escherichia coli

D. Serratia marcescens

E. Staphylococcus aureus

Đáp án đúng: C. Escherichia coli

Bệnh nhân bị áp-xe gan sinh mủ, nhiều khả năng có nguồn gốc từ đường mật.

Các dữ kiện then chốt:

  • Sốt cao, rét run → nhiễm khuẩn cấp.
  • Đau và ấn đau hạ sườn phải.
  • Tổn thương khu trú 8 cm trong gan.
  • Chọc hút thu được mủ thật sự.
  • Có sỏi mật → gợi ý tắc nghẽn và nhiễm khuẩn đường mật lan lên gan.

Trong nhiễm khuẩn đường mật, các vi khuẩn đường ruột—đặc biệt E. coli, Klebsiella pneumoniae và một số vi khuẩn kỵ khí—là những tác nhân thường gặp. Trong các lựa chọn đã cho, E. coli phù hợp nhất. Áp-xe gan sinh mủ thường có thể do nhiều loại vi khuẩn phối hợp nên trên thực tế vẫn phải cấy máu và cấy dịch áp-xe. NCBI Bookshelf, AASLD

PHÂN TÍCH CÁC ĐÁP ÁN

A. Candida albicans — Sai

Candida có thể gây tổn thương gan, nhưng thường gặp trong nhiễm Candida lan tỏa ở người:

  • Giảm bạch cầu trung tính kéo dài.
  • Bệnh máu ác tính.
  • Ghép tế bào gốc hoặc ghép tạng.
  • Hóa trị hoặc suy giảm miễn dịch nặng.

Hình ảnh thường là nhiều vi áp-xe nhỏ ở gan và lách, không điển hình là một ổ mủ lớn 8 cm liên quan sỏi mật ở người trước đó khỏe mạnh. Tổng quan hepatosplenic candidiasis

B. Entamoeba histolytica — Sai

Đây là đáp án nhiễu tương đối hợp lý vì áp-xe gan do amíp cũng thường:

  • Gặp ở nam giới.
  • Gây sốt và đau hạ sườn phải.
  • Là một ổ đơn độc.
  • Nằm ở thùy phải của gan.

Tuy nhiên, áp-xe gan do amíp:

  • Không liên quan điển hình với sỏi mật hoặc nhiễm khuẩn đường mật.
  • Khi chọc hút thường thu được chất đặc, màu nâu, không mùi, mô tả kinh điển như “bột cá cơm” hoặc “sốt cá cơm”, chủ yếu là mô gan hoại tử chứ không phải mủ giàu bạch cầu.
  • Thường có yếu tố dịch tễ như sống hoặc đi đến vùng lưu hành; có thể có tiền sử lỵ, mặc dù tiêu chảy thường không xuất hiện đồng thời.

Vì câu hỏi nhấn mạnh sỏi mật và hút ra mủ, áp-xe gan sinh mủ do vi khuẩn phù hợp hơn. Tổng quan áp-xe gan do amíp

C. Escherichia coli — Đúng

E. coli là trực khuẩn Gram âm thuộc hệ vi khuẩn đường ruột và là tác nhân thường gặp của nhiễm khuẩn đường mật.

Cơ chế phù hợp nhất trong ca này:

Sỏi mật → tắc nghẽn hoặc ứ đọng đường mật → vi khuẩn đường ruột đi ngược dòng → viêm đường mật → lan vào nhu mô gan → áp-xe gan sinh mủ.

Nghiên cứu về áp-xe gan do E. coli cũng cho thấy bệnh lý đường mật là nguồn nhiễm phổ biến và tổn thương thường có thể đơn độc ở thùy phải. PubMed

D. Serratia marcescens — Sai

Serratia marcescens là trực khuẩn Gram âm cơ hội, thường liên quan đến:

  • Nhiễm khuẩn bệnh viện.
  • Đặt catheter hoặc thủ thuật xâm lấn.
  • Nằm hồi sức kéo dài.
  • Dùng kháng sinh phổ rộng.
  • Suy giảm miễn dịch.

Vi khuẩn này có thể gây nhiễm khuẩn huyết và hiếm khi gây áp-xe gan, nhưng không phải tác nhân điển hình của áp-xe gan cộng đồng liên quan sỏi mật.

E. Staphylococcus aureus — Sai

S. aureus có thể gây áp-xe gan nhưng thường đến gan qua đường máu, chẳng hạn từ:

  • Viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn.
  • Nhiễm khuẩn da hoặc mô mềm.
  • Nhiễm khuẩn catheter.
  • Tiêm chích ma túy.
  • Nhiễm khuẩn huyết từ một ổ xa.

Ca bệnh không có dấu hiệu của ổ nhiễm S. aureus hoặc nhiễm khuẩn huyết theo đường máu. Sỏi mật hướng nhiều hơn đến vi khuẩn đường ruột như E. coli.

Điểm cần ghi nhớ

Sỏi mật + sốt rét run + đau hạ sườn phải + ổ gan chứa mủ → áp-xe gan sinh mủ nguồn gốc đường mật → nghĩ đến vi khuẩn đường ruột, trong các đáp án chọn E. coli.

Lưu ý thực hành: tại nhiều quốc gia châu Á, Klebsiella pneumoniae cũng là tác nhân rất quan trọng, thậm chí có thể chiếm ưu thế; tuy nhiên, vi khuẩn này không có trong các lựa chọn.

Bình luận

Để lại một bình luận